نهان بر عیان
به روایت شهریار حاتمی
۱۸ خرداد تا ۲۹ آذر ۱۴۰۰
نگارگری که در فرهنگ عمومی به آن مینیاتور میگویند، هنری است چندلایه و رازآلود. این هنر غالباً با بیانی متافیزیکی به جهان خیال و عالم لاهوتی پیوند خورده یا با رویکردی تاریخی، وجوه نمادین و اسطورهشناسانهاش برجسته شده است. اما رازآلودگی نگارگری ایران نه در آنچه عیان میکند، بلکه در زبانی است نهفته در تصویر که بهواسطه آن نگارگران ایرانی فهم عمیق خود را از علوم هندسه، نجوم و مناظر و مرایا منعکس میکنند؛ زبانی اینجهانی و ناسوتی که به مدد پرگار و گونیا و مسطر نقاش، و نه ذوق و خیالاتش، ترسیم شده است.
از تأسیس اولین کارگاهـکتابخانه سلطنتی در بنای ربع رشیدی در تبریز (قرن هشتم هجری قمری) تا کمی بعد از توبه شاه تهماسب صفوی (قرن یازدهم هجری قمری) که به حذف نقاشان از کارگاه سلطنتی انجامید، سیصد سال تاریخ نگارگری ایران از نظام تصویری هماهنگ یا نوعی دستور زبان بصری منسجم و قابلشناسایی پیروی میکند.
روشی که در این پژوهش و در راستای فهم این «شیوه خاص دیدن» به کار گرفته شد، همدلانه با هنرمندان قرون میانه است؛ رازآلودگی را از نقاش ایران میزداید و به شناخت هندسه نهان تصویر راه میبرد؛ کوششی است برای زنده کردن یک تفکر بصری بینظیر در گذشته جغرافیاییـفرهنگی ایران. این پژوهش متکی بر آرای ریاضیدانان ایرانی و تشریحی است بر صد و بیست نسخه مصور در بازه زمانی سیصد سال از تاریخ نقاشی ایران. با نگارههای نسخه جامعالتواریخ رشیدی (۷۰۷ هجری قمری) آغاز و با شاهنامه مشهور به شاه عباسی (۱۰۰۶ هجری قمری) پایان مییابد.
نمایشگاهگردان: شهریار حاتمی
