کیس فان دونگن (Kees van Dongen، ۱۸۷۷–۱۹۶۸) نقاش هلندیتبار و از هنرمندان برجستهٔ هنر مدرن اروپا بود که بیش از همه بهواسطهٔ مشارکت در شکلگیری و تثبیت زبان تصویری فوویسم و نقاشیهای پرترهاش شناخته میشود. او در دلفسهافن، در نزدیکی روتردام، متولد شد و آموزش هنری خود را در آکادمی هنرهای زیبا و علوم فنی روتردام آغاز کرد. در سال ۱۸۹۷ به پاریس رفت و پس از بازگشت کوتاهی به هلند، از سال ۱۹۰۰ بهطور دائم در فرانسه اقامت گزید.
فان دونگن در سالهای نخست فعالیت خود به طراحی و تصویرسازی برای نشریات پرداخت و با فضای هنری و فرهنگی محلهٔ مونمارتر ارتباط نزدیکی پیدا کرد. تجربهٔ زندگی شهری و مشاهدهٔ طبقات مختلف اجتماعی، بهویژه زنان، هنرمندان، بازیگران و چهرههای حاشیهای شهر، در شکلگیری مضامین آثار اولیهٔ او نقش مهمی داشت. در این دوره، آثارش از نظر موضوع و بیان تصویری، پیوندی میان مشاهدهٔ اجتماعی و تجربههای نوگرایانهٔ نقاشی برقرار میکردند.
اهمیت فان دونگن در تاریخ هنر مدرن بیش از همه به دورهٔ فوویستی فعالیت او بازمیگردد. در نخستین دههٔ قرن بیستم، او در کنار هنرمندانی چون هانری ماتیس و آندره درن، در گسترش نقاشیای مشارکت داشت که با استفادهٔ آزادانه و غیرطبیعتگرایانه از رنگ، تأکید بر سطح تصویر و کاهش وابستگی نقاشی به بازنمایی دقیقِ واقعیت شناخته میشد. فان دونگن در این آثار، رنگ را نه صرفاً بهعنوان وسیلهای برای توصیف جهان دیداری، بلکه بهعنوان عنصری مستقل و بیانگر به کار گرفت. رنگهای خالص و شدید، تضادهای تند و خطوط پرقدرت، از ویژگیهای اصلی این دوره از کار او هستند.
پرتره بهتدریج به یکی از مهمترین حوزههای فعالیت فان دونگن تبدیل شد. او در پرترههای خود، بهویژه در بازنمایی زنان، از اغراق در تناسبات، خطوط برجسته و رنگهای غیرطبیعی برای تأکید بر حضور و شخصیت سوژه استفاده میکرد. چهره، نگاه، آرایش، لباس و ژست در این آثار اغلب به عناصری برای ساختن هویتی تصویری و نمایشی بدل میشوند. همین ویژگی، آثار او را در پیوند با فرهنگ بصری و اجتماعی پاریسِ اوایل قرن بیستم قرار میدهد.
پس از جنگ جهانی اول، جایگاه فان دونگن در محافل هنری و اجتماعی پاریس تثبیت شد و آثارش بیش از پیش به فضای زندگی شهری، مد، چهرههای مشهور و طبقات مرفه جامعه نزدیک شدند. در این دوره، درخشش رنگ و جلوهٔ تزئینی تصویر اهمیت بیشتری یافت و پرتره به مهمترین عرصهٔ بیان هنری او تبدیل شد. این تغییر، در عین حال، نشاندهندهٔ فاصله گرفتن تدریجی او از تندخویی و تجربهگرایی فوویستی سالهای آغازین و حرکت به سوی نوعی نقاشی پرترهٔ نمایشی و آرایشی بود.
فان دونگن در تاریخ هنر مدرن، جایگاهی میان فوویسم، فرهنگ تصویری پاریس و تحول نقاشی پرتره در قرن بیستم دارد. آثار او نمونهای از چگونگی انتقال زبان رنگ و بیانگرایی فوویستی به حوزهٔ پرترهاند؛ حوزهای که در آن ویژگیهای فردی سوژه با اغراق، آرایش بصری و کیفیت نمایشی تصویر درهم میآمیزند.