مهندسی تصویر در نگارگری ایران؛ سده هشتم تا یازدهم هجری قمری
کتاب «نهان بر عیان؛ مهندسی تصویر در نگارگری ایران» با همکاری موزه هنرهای معاصر تهران و پروژه‌های ۰۰۹۸۲۱ منتشر شده است. این کتاب در ارتباط با نمایشگاه «نهان بر عیان» شکل گرفته است؛ نمایشگاهی که از خرداد تا آذر ۱۴۰۰ در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
نگارگری ایرانی، که در فرهنگ عمومی با عنوان «مینیاتور» نیز شناخته می‌شود، هنری چندلایه است که اغلب در پیوند با جهان خیال، مفاهیم لاهوتی و یا روایت‌های تاریخی و اسطوره‌شناختی بررسی شده است. با این حال، بخشی از ویژگی‌های این هنر را می‌توان در ساختار تصویری و زبان بصری آن جست‌وجو کرد؛ زبانی که در آن دانش و درک نگارگران ایرانی از هندسه، نجوم و مناظر و مرایا در سازمان‌دهی تصویر بازتاب یافته است.
این پژوهش با تمرکز بر هندسه نهان در نگارگری ایرانی، تلاش می‌کند ساختارهای بصری و شیوه‌های سازمان‌دهی تصویر را در آثار دوره‌ای حدود سیصدساله بررسی کند. این بازه از شکل‌گیری نخستین کارگاه کتابخانه سلطنتی در ربع رشیدیه تبریز در سده هشتم هجری آغاز می‌شود و تا دوره صفوی و زمان توبه شاه طهماسب و پیامدهای آن برای کارگاه سلطنتی ادامه می‌یابد.
روش پژوهش، با تکیه بر آرای ریاضی‌دانان ایرانی و مطالعه ساختار هندسی نگاره‌ها، به بررسی «شیوه خاص دیدن» در نگارگری این دوره می‌پردازد. کتاب حاصل مطالعه ۱۲۰ نسخه مصور از تاریخ نقاشی ایران است؛ مجموعه‌ای که با نگاره‌های نسخه جامع‌التواریخ رشیدی در سال ۷۰۷ هجری قمری آغاز می‌شود و با شاهنامه مشهور به «شاهنامه شاه‌عباس» در سال ۱۰۰۶ هجری قمری پایان می‌یابد.
مشخصات کتاب
- عنوان: نهان بر عیان؛ مهندسی تصویر در نگارگری ایران؛ سده هشتم تا یازدهم هجری قمری
- ناشر: موزه هنرهای معاصر تهران
- همکاری: پروژه‌های ۰۰۹۸۲۱
- به روایت: شهریار حاتمی
- مدیر هنری: ایمان صفایی
- عکاسی: مهناز صحاف، شاهین کاظمی
- طراحی کتاب: استودیو ۰۰۹۸۲۱
- زبان: فارسی
- نوع جلد: نرم
- تعداد صفحات: ۲۰۰ صفحه
- نوع کاغذ: تحریر ۱۴۰ گرم
- قطع: ۱۷ × ۲۸ سانتی‌متر
- چاپ: رنگی
